Eeggannoolee Gaa’elaaf Godhamuu Qaban

Seensa

Eeggannoolee gaa’elaaf godhamuu qaban baay’een yoo jiraatanillee barruun gorsaa kun namoota gaa’ela fayyaa, jaalala, tokkummaa fi kabaja qabu keessa jiraniif kan qophaa’edha. Gaa’ela walitti hidhamiinsa qabu, gammachuu qabuu fi yeroo dheeraa turu qabaachuun, saaxilamummaa kee ija jabinaan agarsiisuudhaan of irratti hojjechuuf fedhii itti fufiinsa qabu si gaafata. Kana gochuuf sababoota jalqaba irratti jaalalaan qabamte hunda yaadachuun barbaachisaadha. Wantoota gowwummaa jalqaba irratti waa’ee hiriyaa gaa’elaa keetii jaallatte hunda yaadi. Ija-wal-qunnamtii hunda. Kan kolfaa! Dinqisiifannaa. Sana hunda itti fufuun barbaachisaadha. Gaa’elli hiriyummaa ijaaruu itti fufe carraan olka’iinsaa fi gadi bu’iinsa haalotaa jalaa ba’uu isaa ol’aanaadha.

Waliin dubbii (Communication)

Eeggannoolee gaa’elaaf godhamuu qaban keessaa wanti hangafaa waliin dubbii bu’a qabeessa ta’e qabaachuu dha. Kana gochuuf immoo jalqaba hariiroo waadaa galte irraa kaasee waan barbaaddu ifa ta’i. Hiriyaa kee fuulduratti sagalee ol kaastee yaaduu shaakali. Michoonni waan inni kaan yaadaa jiru fudhachuuf yaalu – odeeffannoo waliif qoodu, carraa hubannoo dabalataa uumuu.  Ejjennoo tilmaamu caalaa, ejjennoo hawwataa fudhadhu.  Kun furtuu akkaataa dubbisa sammuu keessatti uumamuun akka hin qabamneef gargaara. Waan hundumaa irratti mari’adhaa, gahee tokkoon tokkoon keessan hariiroo sana keessatti taphattan illee, fakkeenaaf namni buddeena sooru inni guddaan ni jiraa, eenyutu balfa baase, dirqamni nyaata bilcheessuun akkamitti kennama kan kana fakkaatan.  Yeroo wanti gaariin deemaa jiru waa’ee waan ulfaataa haasa’aa.

Miira ofii akkamitti akka adda baasuun danda’amu fi hubachuu dandeessu baradhu. Ciminaa fi hanqina wal qunnamtii keessanii wal baraa.

• Walitti dhiyeenya
• Waadaa saalqunnamtii fi hojii fudhachuuf yeroo idilee ramadi.
• Waa’ee saalqunnamtii kutaa ciisichaa ala haasa’uu – maaltu si gammachiisa, fedhii akkamii qabda kan kana fakkaatan.
• Yeroo waliin dabarsitan waa’ee ijoollee yookiin qabsoo guyyaa guyyaa keessanii haasa’uu irraa fagaadhaa.
• Ofii keetii wajjinis walitti dhiyeenya qabaadhu! Waan jaallattu adda baafadhu.
• Bashannanuu yaadadhu!

  “Wanti gaariin hariiroo keessan keessatti hojjettan hundi tapha duraati” (Joon Gootmaan)

Waldhabdee (Conflict)

Hariiroo keessatti waldhibdeen tokko tokko jiraachuu carraa jiraachuu inuma qabaata, garuu madaallii cabsee tasgabbii yoo dhabe umriin gaa’elaa dheeraan balaadhaaf saaxilamuu danda’a.  Waldhabdee irraa fagaachuun walitti dhiyeenya irraas fagaachuudha – akka hiriyoottan gaa’elaatti madaallii sirrii ta’e argachuun barbaachisaa dha. Yeroo fi booda gara hariirootti garagaluun tooftaalee armaan gadii fayyadamuun waldhabdee hiikuuf furmaata:

• Akkamitti akka of tasgabbeessitu baradhu.
• Harka kennachuu baradhu, waan barbaachisaa fi waan hin taane beeki.
• Miira baay’ee sitti dhaga’amu keessa yoo jiraattellee – yaada kee walitti qabuuf yeroo muraasa akka si barbaachisu isaanitti himuuf qofa yoo ta’ellee beeksisi.
• Of tasgabbeessuu shaakaluu. Hundi keenya hiriyaa keenya irratti dhiibbaa uumuu barbaanna, garuu dhiibbaa uumuun hundarra gaariin nama ofii isaa hojjetee fi jijjiirudha.
• Yeroo waldhabdee fi booda suphuun barbaachisaa dha, kunis miira ofii beekuu, fi waldhabdee sana salphisuuf fedhii dhugaa qabaachuu dabalata.
• Yeroo nuti dhaggeeffannu yaada uumuuf yeroo biraa kenni. Miirri dhaga’amu yeroo tokko tokko gahaadha!

“Saaxila keessa turuun balaa nuti walitti dhufeenya mudachuu barbaanne fudhachuu qabnuudha”. (Bireen Braawuun)

Sirna aadaa

Gaa’ela keessaniif sirna qabaadhaa, sirna walitti dhufeenyaaf bakka uumu. Gaa’elli hojii cimaa ta’uu danda’a, garuu waa’ee ofii keetii baruuf carraa ajaa’ibaa ta’uu danda’a, akkasumas hamilee hiriyaa gaa’elaa keetiif saaxilamummaa kee agarsiisuuf.